प्रजातन्त्र दिवस र आजको अवस्थामा हाम्रो भूमिका
————————————-
नेपालको राजनीतिक इतिहासमा प्रजातन्त्र दिवस अत्यन्त महत्वपूर्ण दिन हो। हरेक वर्ष फागुन ७ गते मनाइने यस दिवसले नेपालमा १०४ वर्षे राणा शासनको अन्त्य भई जनताले आफ्नो अधिकार प्राप्त गरेको ऐतिहासिक क्षणलाई स्मरण गराउँछ। वि.सं. २००७ सालमा प्रजातन्त्र स्थापना भएपछि नेपाली जनताले स्वतन्त्रता, समानता र अधिकारको स्वाद चाख्न पाएका थिए। यस ऐतिहासिक परिवर्तनमा सहिद धर्मभक्त माथेमा,दशरथ चन्द ,गंगालाल श्रेष्ठ ,राम प्रसाद राई ,भिमसेन श्रेष्ठ र विरवल गुरुङले उच्च बलिदान गर्नु भएको छ साथै बि.पी. कोइराला,पुष्पलाल श्रेष्ठ लगायत धेरै देशभक्त नेताहरू र असंख्य जनताको योगदान रहेको छ।

प्रजातन्त्रको अर्थ केवल शासन परिवर्तन मात्र होइन, जनताको शासन, जनताद्वारा र जनताका लागि हुने व्यवस्था हो। यस व्यवस्थामा नागरिकलाई अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता, मतदान अधिकार, समान अवसर र कानूनको अगाडि समानताको ग्यारेन्टी गरिन्छ। प्रजातन्त्रले मानवअधिकार, विधिको शासन र पारदर्शितालाई प्राथमिकता दिन्छ। त्यसैले प्रजातन्त्र दिवस केवल उत्सव होइन, जिम्मेवारीको सम्झना पनि हो।
आजको अवस्थामा नेपाल संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको अभ्यास गरिरहेको छ।यो ब्यवस्था स्थापना सम्म आउदा नरंकुश पंचायती ब्यवस्था र संबैधानिक राजतन्त्रात्तमका विरुद्ध संघर्ष गर्दा जनयुद्ध र जनआन्दोलनका क्रममा हजारौंको संख्यामा बलिदान भयको छ त्यहीँ बलिदानको फलस्वरूप संविधानले नागरिकलाई धेरै अधिकार दिएको छ, तर व्यवहारमा अझै पनि भ्रष्टाचार, बेरोजगारी, गरिबी, असमानता र राजनीतिक अस्थिरता जस्ता समस्या देखिन्छन्। ब्यवस्था बदलिए पनि अझै नेपाली जनताको अवस्था बदलिन सकिरहेको छैन । प्रजातन्त्रलाई सुदृढ बनाउन नागरिकको सचेतना, नैतिकता र सक्रिय सहभागिता आवश्यक हुन्छ। केवल नेताहरूलाई दोष दिएर मात्र हुँदैन; हरेक नागरिकले आफ्नो कर्तव्य पूरा गर्नुपर्छ।

आज हाम्रो भूमिका के हुनुपर्छ त? पहिलो, हामीले संविधान र कानुनको सम्मान गर्नुपर्छ। दोस्रो, सही प्रतिनिधि छनोट गर्न सचेत भएर मतदान गर्नुपर्छ त्यसको लागि जसको निति उसको नेतृत्व निर्वाचित गर्नु पर्छ । तेस्रो, समाजमा हुने अन्याय, भ्रष्टाचार र विभेदको विरोध गर्नुपर्छ। चौथो, सामाजिक सद्भाव, सहिष्णुता र राष्ट्रिय एकता कायम राख्न योगदान दिनुपर्छ। साथै, शिक्षा, विकास र सुशासनका लागि सकारात्मक दबाब सिर्जना गर्नु पनि नागरिकको दायित्व हो।

अन्त्यमा, प्रजातन्त्र दिवसले हामीलाई विगतका संघर्ष र बलिदानको स्मरण गराउँदै भविष्यप्रति उत्तरदायी बन्न प्रेरित गर्छ। प्रजातन्त्र केवल प्राप्त अधिकार होइन, निरन्तर जोगाइराख्नुपर्ने उपलब्धि हो। त्यसैले आजको अवस्थामा हाम्रो भूमिका जिम्मेवार, सचेत र सक्रिय नागरिकको रूपमा प्रजातन्त्रलाई बलियो बनाउनु हो।प्रजातन्त्र बलियो बनाउन पछाडि फर्किएर होइन उच्च प्रजातान्त्रिक अधिकार सहितको समाजवाद स्थापनाको दिशामा अगाडि बढेर मात्रै हुन्छ। यही नै प्रजातन्त्र दिवसको साँचो अर्थ र सन्देश हो।