आठ घण्टा काम, आठ घण्टा मनोरञ्जन र आठ घण्टा आराम’ भन्ने नारासहित सन् १८८६ देखि सुरु भएको मजदुर आन्दोलनको सम्झनामा विविध कार्यक्रम गरी आज नेपालसहित विश्वभर १३७औँ अन्तरराष्ट्रिय श्रमिक दिवस मनाइँदैछ ।

मजदुर दिवसको अवसरमा आज देशभर विभिन्न कार्यक्रमहरू आयोजना गरिएको छ। “संसारका मजदूर एक होऔँ !”, “श्रमिकको सम्मान, राष्ट्रको पहिचान !” तथा “ट्रेड युनियनको रक्षा, लोकतन्त्रको सुरक्षा !!” भन्ने मूल नारासहित राजधानी काठमाडौंमा विशेष समारोह सम्पन्न हुँदैछ।

आज (१ मे २०२६) भृकुटीमण्डपस्थित राष्ट्रिय सभागृहमा आयोजित मुख्य कार्यक्रममा श्रमिक अधिकार, सामाजिक सुरक्षा, न्यूनतम पारिश्रमिकको कार्यान्वयन तथा सुरक्षित कार्यस्थलको सुनिश्चितताका विषयमा छलफल गरिने बताइएको छ। कार्यक्रममा विभिन्न ट्रेड युनियनका प्रतिनिधि, श्रमिक नेता, सरकारी अधिकारी तथा सरोकारवाला निकायहरूको सहभागिता रहनेछ।

अखिल नेपाल ट्रेड युनियन महासंघ (ANTUF) तथा अन्तर्राष्ट्रिय ट्रेड युनियन महासंघसँग आबद्ध संगठनहरूले संयुक्त रूपमा कार्यक्रमको आयोजना  गरेका हुन्। आयोजकका अनुसार श्रमिकहरूको हकहित संरक्षण, श्रम ऐनको प्रभावकारी कार्यान्वयन तथा असंगठित क्षेत्रका मजदुरहरूको आवाज सशक्त बनाउने उद्देश्यले दिवस मनाइँदै आएको छ।

दिवसका अवसरमा श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालयले रोजगारदाता र श्रमिकलगायत सम्बन्धित अन्तरराष्ट्रिय सङ्घसंस्थाका प्रतिनिधिको सहभागितामा देशैभर विभिन्न कार्यक्रम आयोजना गरेको छ ।  फ्रान्सको पेरिसमा सन् १८८९ मा सम्पन्न विश्वका श्रम सङ्गठन एवं श्रमिक नेताहरूको सम्मेलनको निर्णय गरेअनुरूप सन् १८९० देखि हरेक वर्ष अङ्ग्रेजी महिनाको मे १ तारिखमा अन्तरराष्ट्रिय श्रमिक दिवस मनाइँदै आइएको छ ।

मजदुरले यस दिवसलाई पर्वका रूपमा लिँदै आफ्ना हक अधिकारको सुनिश्चितताका लागि सरकार र रोजगारदातालाई दबाब दिने उद्देश्यले विभिन्न कार्यक्रम गर्दै आएका छन् ।

विसं २००७ मा भएको विराटनगर मजदुर आन्दोलनसँगै नेपालमा अन्तरराष्ट्रिय श्रमिक दिवस मनाउन थालिएको इतिहास छ । विसं २०४६ को राजनीतिक परिवर्तनपछि सरकारले अन्तरराष्ट्रिय श्रमिक दिवसका अवसरमा सार्वजनिक बिदा दिन थालेको हो ।

नेपालमा ६० को दशकपछि सरकारी तवरबाटै विभिन्न कार्यक्रम आयोजना गरी दिवस मनाउने गरिँदै आइएको छ । नेपाल सरकारको आयोजना हुने कार्यक्रममा नेपालमा श्रमिकको वर्तमान अवस्था, श्रमिक हितका लागि ल्याइएका प्रमुख नीतिगत, न्यूनतम ज्याला, श्रमिकको जीवनस्तर, अनौपचारिक क्षेत्रमा कार्यरत श्रमिकलाई औपचारिक दायरामा ल्याउने रणनीति, स्वदेशमै रोजगारी सृजना गर्ने कार्यक्रम, युवा लक्षित दीर्घकालीन योजनाबारे छलफल र बहस हुनेछ ।

कार्यक्रममा नेपालमा श्रम कानुन कार्यान्वयनको अवस्थाबारे विषयविज्ञबाट प्रस्तुतिसमेत हुनेछ । पारिश्रमिक लिएर शारीरिक र मानसिक रूपमा काम गर्ने व्यक्तिलाई श्रमिक मानिन्छ ।

सरकारले नेपालमा श्रमिकको हकहित र अधिकारका लागि विभिन्न नीतिगत सुधार, रोजगार बजारको व्यवस्थापन, वैदेशिक रोजगारी, सामाजिक सुरक्षा र श्रमिक अधिकारसम्बन्धी विषय सम्बोधनको प्रयास भइरहेको स्पष्ट पारेको छ ।

मन्त्रालयका श्रम सम्बन्ध तथा सामाजिक संरक्षण महाशाखा प्रमुख एवं सहसचिव प्रेमप्रसाद आचार्यले श्रम कानुनको कार्यान्वयन र श्रमिकको हक अधिकारका संरक्षण र संवर्द्धनमा विगतको तुलनामा ठूलो प्रगति हासिल भएको बताउनुभयो ।

यसैबीच, मजदुर दिवसका अवसरमा देशका विभिन्न स्थानमा र्‍याली, कोणसभा, अन्तरक्रिया तथा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरू समेत आयोजना गरिएका छन्। श्रमिकहरूले आफ्नो अधिकार सुनिश्चित गर्न एकजुट हुनुपर्नेमा जोड दिँदै दिवस मनाइएको हो।