चीनको अनुसन्धान क्षमतामा धमाकेदार उकालो देखा परेको छ ।

बेइजिङ्गका व्यस्त प्रयोगशालाहरूदेखि लिएर माथि परिक्रमा गरिरहेका रिमोट सेन्सिङ्ग उपग्रहहरूसम्म, हालै प्रतिष्ठित संस्थानहरू र प्रमुख शैक्षिक प्रकाशकहरूले सार्वजनिक गरेका अन्तर्राष्ट्रिय सूचकांक र रिपोर्टहरूले चीनको अनुसन्धान क्षमतामा भएको “धमाकेदार उकालो” उजागर गरेका हुन्। यी निष्कर्षहरूले चीनले नवप्रवर्तन गुणस्तर र वैज्ञानिक नेतृत्वमा आफूलाई दृढ रूपमा अग्रणी शक्तिका रूपमा स्थापित गरेको देखाउँछन्, जसले दिगो विकासका लागि वैश्विक प्रयासमा नयाँ ऊर्जा भरेको छ।

शीर्ष तहका नवप्रवर्तन केन्द्रहरू-

नवप्रकाशित Nature Index 2025 Science Cities परिशिष्टले 2023 मा विश्वका शीर्ष १० वैज्ञानिक शहरमध्ये पाँचवटा चीनका भए पनि 2024 मा यो संख्या बढेर छ वटा पुगेको देखाएको छ—र यो पहिलो पटक हो जब चीनले सूचीमा बहुमत हासिल गरेको छ।

“Share” नामक मुख्य सूचकाङ्कका आधारमा, बेइजिङ्गले लगातार नौ वर्षसम्म विश्वको शीर्ष वैज्ञानिक शहरको स्थान कायम राखेको छ। राजधानीको अनुसन्धान उत्पादन 2023 देखि 2024 सम्म ९ प्रतिशतभन्दा बढी बढेको छ।

इन्डेक्सले शाङ्घाइ, ग्वाङ्झाउ, वुहान, नान्जिङ र हाङ्झाउलाई पनि विश्वका शीर्ष १० शहरहरूमा मजबुत रूपमा राखेको छ। शाङ्घाइ मात्रको उत्पादन करिब २० प्रतिशतले वृद्धि भएको छ।

Nature Index 2025 Science Cities परिशिष्टअनुसार, विश्वका शीर्ष १० वैज्ञानिक अनुसन्धान केन्द्रमध्ये पहिलो पटक आधाभन्दा बढी चीनका शहरहरूले कब्जा गरेका छन्।

थप विश्लेषणले देखाउँछ कि रसायनशास्त्र, भौतिक विज्ञान, पृथ्वी तथा वातावरणीय विज्ञानमा चिनियाँ शहरहरूलाई बलियो अग्रता छ, र यी सबै तीन क्षेत्रमा उनीहरूले विश्वअनुरूप अग्रस्थान ओगटेका छन्। विशेष रूपमा, पहिलो पटक रसायनशास्त्रका शीर्ष १० स्थानहरू सबै चिनियाँ शहरहरूले ओगटेका छन्। अन्य दुई विषय क्षेत्रमा उनीहरूले शीर्ष १० मध्ये छवटा स्थान सुरक्षित गरेका छन्, जहाँ बेइजिङ्ग तीनै क्षेत्रमा विश्वमै पहिलो स्थानमा छ।

बिस्तृत नवप्रवर्तन सूचकहरूले पनि यही प्रवृत्ति देखाउँछन्। विश्व बौद्धिक सम्पत्ति संगठन (WIPO) द्वारा प्रकाशित Global Innovation Index 2025 ले “शेन्जेन–हङकङ–ग्वाङ्झाउ” समूहलाई विश्वको नम्बर १ विज्ञान तथा प्रविधि क्लस्टरका रूपमा राखेको छ। पहिलो पटक चीन विश्वका शीर्ष १० अत्यन्त नवप्रवर्तक अर्थतन्त्रहरूको सूचीमा प्रवेश गरेको छ।

विश्व नेतृत्वतर्फको अग्रसरता-

वैज्ञानिक अनुसन्धान उत्पादनमा समग्र सुधारसँगै, चिनियाँ वैज्ञानिकहरूको अन्तर्राष्ट्रिय प्रभाव निरन्तर बढिरहेको छ।

PNAS मा प्रकाशित एक हालैको अध्ययनले यस संरचनात्मक परिवर्तनलाई उजागर गर्छ। तथ्यांकअनुसार, युनाइटेड किङ्डमका सहकर्मीहरूसँगका संयुक्त अनुसन्धान परियोजनामध्ये आधाभन्दा बढीमा अब चिनियाँ वैज्ञानिकहरूले नेतृत्व गरिरहेका छन्, र संयुक्त राज्य अमेरिका तथा युरोपेली साझेदारहरूसँगका सहकार्यमासमेत यस्तै नेतृत्व ढाँचा देखिन थालेको छ।

यो नेतृत्व विश्व-स्तरीय अनुसन्धान गुणस्तरबाट समर्थित छ। क्लारिभेटले प्रकाशित गरेको Highly Cited Researchers 2025 सूचीमा चिनियाँ विज्ञान अकादमी २५८ जनाको उल्लेखसहित विश्वमै पहिलो स्थानमा पुगेको छ, जसले हार्भर्ड विश्वविद्यालयलाई समेत उछिनेको छ।

स्विडिस फाउन्डेशन STINT को विश्लेषणले पनि यसलाई पुष्टि गर्छ। नोभेम्बरमा जारी रिपोर्टले उच्च प्रभाव भएका प्रकाशनहरूको आधारमा मूल्यांकन गर्दा, चीन कुल प्रकाशन संख्याभन्दा प्रभावकारी अनुसन्धान क्षमतामा अमेरिकाभन्दा अगाडि पुगेको उल्लेख गर्छ—विशेष गरी गणित, कम्प्युटिङ र इन्जिनियरिङमा।

“म धेरैले आश्चर्यजनक—यहाँसम्म कि झस्काउने—ठान्न सक्ने विकासलाई प्रत्यक्ष रूपमा देख्दै आएको छु,” रिपोर्टका लेखक एरिक फोर्सबर्गले विगत दुई दशकमा चीनको शैक्षिक क्षमतामा भएका तीव्र परिवर्तनको सन्दर्भमा भने।

यसै वर्ष न्यूयोर्क विश्वविद्यालय ले प्रकाशित गरेको ७० वर्ष लामो एक अध्ययनअनुसार, 2023 मा विश्वका सबै रिमोट सेन्सिङ जर्नल पत्रिकाहरूको ४७ प्रतिशत चीनले मात्र उत्पादन गरेको पाइएको छ।

विश्व समाधानमा योगदान-

विश्वप्रसिद्ध वैज्ञानिक प्रकाशक स्प्रिङ्गर नेचरले जारी गरेको एक हालको वैश्विक रिपोर्टअनुसार, दिगो विकास लक्ष्य (SDGs) सम्बन्धी वैज्ञानिक लेखहरूको सबैभन्दा ठूलो योगदानकर्ता चीन हो। चिनियाँ वैज्ञानिक उपलब्धिहरू SDG नीतिनिर्माणमा दिनप्रतिदिन महत्वपूर्ण बन्दै गएका छन्।

चीनका SDG–सम्बन्धित अनुसन्धानहरू विभिन्न SDG नीतिगत कागजातहरूमा व्यापक रूपमा उद्धृत भएका छन्, जसमा २५ प्रतिशत उद्धरण विश्व स्वास्थ्य संगठन जस्ता अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूबाट आएका छन्। 2022 देखि वैश्विक स्वास्थ्य र वातावरणीय नीतिमा चीनका SDG–सम्बन्धित लेखहरूको प्रभाव विशेष रूपमा उल्लेखनीय भएको रिपोर्टमा भनिएको छ।

“चीनका अनुसन्धान परिणामहरू विभिन्न देशभरि व्यापक रूपमा उद्धृत भइरहेको छ,” स्प्रिङ्गर नेचरको SDG कार्यक्रमकी निर्देशक निकोला जोन्स भन्छिन्, जसले चिनियाँ वैज्ञानिक उत्पादनको विश्वव्यापी उपयोगितालाई जोड दिएकी छन्।

यो कुरा Nature की सम्पादक–मुख्य म्याग्डालेना स्किपरले पहिलेदेखि व्यक्त गरेको व्यापक प्रवृत्तिसँग मेल खान्छ। Xinhua सँगको एक पहिलाको अन्तर्वार्तामा, स्किपरले वैज्ञानिक अनुसन्धान विश्वव्यापी प्रयास हो तर विभिन्न सूचकाङ्कहरूमा चीनले वैश्विक अनुसन्धान पारिस्थितिकीतर्फ बढ्दो प्रभाव पारिरहेको बताएकी थिइन्।- एजेन्सीको सहयोगमा